مرصاد:
تبیین ابعاد معرفتی سخنان حضرت زینب کبری(س) توسط آیت‌الله جوادی آملی
به گزارش شبکه مرصاد، آیت‌الله عبدالله جوادی آملی در جلسه هفتگی درس اخلاق که روز چهارشنبه در مسجد اعظم قم برگزار شد، به مناسبت سالروز میلاد حضرت زینب کبری(س) به بررسی ابعاد علمی و معرفتی سخنان این بانوی بزرگ اسلام پرداخت. وی به تحلیل مواضع کلامی و اعتقادی حضرت زینب(س) در برابر دستگاه حاکم اموی پرداخت.
این مرجع تقلید با اشاره به گفت‌وگوی حضرت زینب(س) با عبیدالله بن زیاد در کوفه، این مواجهه را فراتر از یک پاسخ احساسی به مصائب کربلا دانست و بر اهمیت آن در تبیین اختیار انسان و رد اندیشه جبرگرایی تأکید کرد. وی بیان داشت: اهل‌بیت(ع) علاوه بر تبیین معارف دینی، در برابر انحراف‌های فکری و اعتقادی نیز موضع‌گیری می‌کردند و سخنان حضرت زینب کبری(س) در کوفه، معرفتی عمیق و ناظر به مسائل اعتقادی مهم بود.
آیت‌الله جوادی آملی با اشاره به تلاش حاکمان اموی برای ترویج اندیشه جبر، این رویکرد را ابزاری برای توجیه عملکرد حکومت و فرار از پذیرش مسئولیت رفتارها دانست. وی توضیح داد که در این نگرش، دستاوردها به نام حاکمان ثبت می‌شد اما مشکلات به قضا و قدر الهی نسبت داده می‌شد.
وی همچنین به تداوم این رویکرد در تاریخ اسلام اشاره کرد و گفت: حاکمان بنی‌امیه و بنی‌عباس برای توجیه ستم‌ها و حفظ قدرت خود، حوادث را به قضا و قدر الهی نسبت می‌دادند. در حالی که آموزه اهل‌بیت(ع) بر حقیقتی فراتر از جبر مطلق و تفویض کامل استوار است. بر اساس این آموزه‌ها، انسان در انجام اعمال خود مسئول است و نمی‌تواند رفتارهایش را به اراده الهی نسبت دهد.
آیت‌الله جوادی آملی با بیان اینکه ائمه اطهار(ع) مسائل دقیق عقلی و علمی را برای جامعه تبیین می‌کردند، تصریح کرد: مقابله با انحراف‌های اعتقادی و روشن کردن حقیقت مسئولیت انسان از ابعاد مهم تعالیم اهل‌بیت(ع) است. وی به پاسخ مشهور حضرت زینب(س) با عبارت «ما رأیتُ إلا جمیلاً» اشاره کرد و گفت که این بیان، زیبایی فعل الهی را از جنایت انسان‌های ستمگر جدا کرده و مسئولیت کشتار و ظلم را بر عهده مرتکبان آن می‌گذارد.
آیت‌الله جوادی آملی در ادامه به تبیین ارزش حقیقی انسان و مفهوم آزادگی از طریق نهج‌البلاغه پرداخت و بر ضرورت پرهیز از دل‌بستگی به موقعیت‌های زودگذر تأکید کرد. وی گفت: وجود انسان بهایی جز بهشت ندارد و نباید خود را به بهایی پایین‌تر از آن بفروشد.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به آثار شناخت ارزش حقیقی انسان، بیان کرد: کسی که از دل‌بستگی به امور کم‌ارزش فاصله بگیرد و وجود خود را با بهشت بسنجد، در اندیشه و رفتار مسیر متفاوتی را دنبال خواهد کرد. او همچنین تأکید کرد که انسان باید به خواسته‌ها و گرایش‌های قلب خود توجه کند و حقیقت درونی خود را بشناسد.
آیت‌الله جوادی آملی با اشاره به اهمیت یاد خداوند و مناجات با پروردگار، خاطرنشان کرد: قلب انسان ظرفیت ارتباط و مناجات با خداوند را دارد و یاد و نام پروردگار می‌تواند زمینه عبور از فاصله‌های معنوی و تقویت پیوند انسان با مبدأ هستی را فراهم کند.
وی با تأکید بر ضرورت کنار گذاشتن دل‌بستگی‌ها برای حرکت در مسیر تعالی، بیان کرد: هر اندازه انسان در مسیر قرب الهی پیش‌تر برود، ارتباط او با خداوند عمیق‌تر می‌شود و در این مسیر، توجه انسان از الفاظ و صورت‌های ظاهری به سوی درک عمیق‌تر حقیقت الهی حرکت می‌کند.
آیت‌الله جوادی آملی با اشاره به جایگاه روح در نظام آفرینش، به تبیین تفاوت میان ویژگی‌های جسمانی و حقیقت انسانی پرداخت و گفت: حقیقت انسانی به زن یا مرد بودن محدود نمی‌شود و همه انسان‌ها می‌توانند با پیمودن مسیر تعالی، به مراتب والای معنوی دست یابند. روح انسان در مسیر کمال و تجرد حرکت می‌کند و آنچه در این مسیر اهمیت دارد، حقیقت انسانی و حرکت به سوی کمال است.
