نقش اربعین در احیای حافظه تاریخی مقاومت و تقویت سرمایه اجتماعی فراملی

مرصاد:

برگزاری نشست همایش بین‌المللی اربعین حسینی و رسالت نبوی

حجت الاسلام حمید احمدی در پیش‌نشست همایش بین‌المللی اربعین حسینی و رسالت نبوی با عنوان «اربعین، گفتمان مقاومت» که در تالار گفتگوی دانشگاه علامه طباطبایی تهران برگزار شد، اظهار داشت: این هویت جدید می‌تواند عناصر تازه‌ای را خلق کند. در غرب به دلیل گسست‌های اجتماعی و فردگرایی افراطی، برای ایجاد سرمایه اجتماعی، جشنواره‌ها و مسابقات زیادی برگزار می‌کنند؛ اما ما در اربعین سرمایه اجتماعی را فراتر از یک ملت تولید می‌کنیم.

ریشه‌های قرآنی و تاریخی مقاومت

حجت الاسلام احمدی با اشاره به ریشه‌های قرآنی و تاریخی مقاومت گفت: اربعین ریشه در معارف وحیانی، قرآن کریم و حافظه تاریخی اسلام دارد. وی افزود: در توجه به تاریخ اسلام، یکی از صفحات درخشان تاریخ را در بحث مقاومت پیامبر اسلام (ص) مشاهده می‌کنیم. پیامبر در جنگ‌ها و دفاع از خود، نشان‌دهنده مقاومت بودند؛ مقاومت ایشان پیش از هجرت در شعب ابی‌طالب و پس از آن در سه سال دعوت عمومی، همگی نمونه‌هایی از پایداری و مقاومت هستند که در حافظه تاریخی ما جای دارد و نمی‌توانیم ایشان را جدا از این تصور کنیم.

بشارت‌های قرآنی درباره جهاد و شهادت

وی با اشاره به تاریخ صدر اسلام، گفت: خداوند در قرآن در دو مورد بشارت داده است؛ یکی نسبت به جهاد و دیگری نسبت به شهادت. یعنی روشن‌ترین صفحه و بهترین نتیجه پس از سختی و مشکل، بشارت به شهادت و جهاد است. قرآن می‌گوید: کسانی که گفتند خداوند پروردگار ماست و سپس استقامت کردند، نشان‌دهنده استمرار این توحید عملی و استقامت است و خداوند بشارت کمک خود را می‌دهد.

عاشورا و مقاومت ایمانی

رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین با تاکید بر اینکه عاشورا بر مقاومت ایمانی مبتنی بر وحی بنا شده است، تصریح کرد: امام حسین (ع) از همان روز اول فرمودند که کسی که در مکتب پیامبر است و خانواده‌ای پاک دارد، قرآن و دین به او اجازه نمی‌دهد که با ظلم بیعت کند و زیر بار ذلت برود. وی افزود: دشمن امام را بین بیعت و ذلت و بین جنگ و شمشیر مخیر کرد؛ امام می‌دانستند که پایان این راه شهادت است، اما نخواستند زیر بار ذلت بروند. دال مرکزی این تفکر، عزت‌طلبی و نپذیرفتن ظلم است؛ این دال مرکزی امروز در دنیا پذیرفته شده و در حال گسترش است.

اربعین و بازتولید هویت جمعی

حجت الاسلام احمدی با تبیین نسبت اربعین با این تفکر گفت: اولین و مهم‌ترین نکته این است که اربعین بازتولید حافظه تاریخی در نسبت با مقاومت صدر اسلام است که در جریان عاشورا صورت گرفته است. وی اربعین را پرچم برافراشته امام حسین (ع) و عاشورا دانست و یادآور شد: با تلاش حضرت زینب کبری (س) و امام سجاد (ع)، معانی بلند مقاومت، جهاد، ایستادگی و عزت‌طلبی با حرکت اربعین بازتولید شد.

ابعاد تمدنی و اجتماعی اربعین

وی با اشاره به بُعد تمدنی و مقاومتی این آیین خاطرنشان کرد: امروز بحث تمدنی مقاومت این نوید را می‌دهد که آیین‌های مذهبی می‌توانند معیاری برای روایت مشترک، بازتولید هویت و ایجاد هویت‌های جدید و جمعی باشند و این هویت جدید می‌تواند عناصر جدیدی را خلق کند. حجت الاسلام احمدی اربعین را تولیدکننده سرمایه اجتماعی فراتر از یک ملت توصیف کرد و گفت: در غرب به دلیل گسست‌های اجتماعی و فردگرایی افراطی، برای تولید سرمایه اجتماعی، فستیوال‌ها، جشنواره‌ها و مسابقات متعددی برگزار می‌کنند؛ اما ما در اربعین سرمایه اجتماعی را فراتر از یک ملت تولید می‌کنیم.

همبستگی اقوام و مذاهب در اربعین

وی افزود: اقوام و مذاهب مختلف از عرب و عجم، ترک و فارس، شیعه و سنی در کنار هم جمع می‌شوند و این یک سرمایه اجتماعی فراملی تولید می‌کند. رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین با اشاره به اینکه این همبستگی ذهنیت‌های منفی تاریخی را کنار زده است، تصریح کرد: ما هشت سال با رژیم عراق جنگیدیم، اما امروز در کنار هم کار می‌کنیم؛ اربعین این اتفاق را رقم زد و آن ذهنیت‌های منفی تاریخی را حذف کرد.

تولیدات جدید اربعین

وی با اشاره به ابعاد زیبایی‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی اربعین گفت: اربعین تولیدات جدیدی خلق کرده که قبلاً وجود نداشت؛ از جمله شکل‌گیری حلقه‌ها و انجمن‌های هنری، آیین‌های جدید و آیین‌های نمایشی متعدد که خود به رخدادهای راهبردی تبدیل شده‌اند. این آیین‌ها می‌توانند هویت جدیدی بسازند، روایت جدیدی ایجاد کنند و به بازتولید هویت قبلی کمک کنند.