مرصاد:

برگزاری آیین بزرگداشت حافظ شیرازی در تهران

به گزارش شبکه مرصاد، آیین بزرگداشت حافظ شیرازی، شاعر و عارف نامدار ایرانی، به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و با حضور جمعی از شخصیت‌های برجسته حافظ‌پژوهی کشور، در تاریخ ۲۰ مهرماه ۱۴۰۵ برگزار شد.

محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، در آغاز این مراسم گفت: “حافظ با پیوند عشق، معرفت و اندیشه‌های عمیق ایرانی، به جایگاهی در زبان و فرهنگ ما دست یافته که همواره در ذهن و جان ایرانیان زنده است. دیوان او، فراتر از مجموعه‌ای از غزل‌ها، نمایانگر باورها و اندیشه‌های ایرانیان در طول تاریخ است.”

وی افزود: “امروز به نام و یاد لسان‌الغیب، خواجه شمس‌الدین محمد شیرازی گرد هم آمده‌ایم تا از سخنان استادان برجسته حافظ‌پژوهی، از جمله حسن انوری، سعید حمیدیان و استاد بهاءالدین خرمشاهی بهره‌مند شویم؛ شخصیت‌هایی که پژوهش‌ها و خدمات علمی آنان در حوزه زبان و ادب فارسی و شناخت حافظ بسیار ارزشمند است.”

شالویی با اشاره به کلامی از حسن انوری درباره ویژگی‌های لازم برای پژوهشگران، یعنی اراده، پشتکار و عشق، گفت: “حافظ نیز این سه ویژگی را در خود جمع کرده بود، اما عشق برای او اهمیت ویژه‌ای داشت؛ چرا که همین عشق، زمینه‌ساز سرودن شعر و بیان اندیشه‌هایی شد که در قالب غزل‌های او ماندگار شدند.”

وی همچنین به روایت میرسیدشریف جرجانی، استاد حافظ، اشاره کرد و گفت: “بر اساس این روایت، هنگامی که دیگر شاگردان از منع سرودن شعر و تشویق حافظ به شاعری پرسیدند، جرجانی پاسخ داد که شعر حافظ ‘همه بیت‌الغزل معرفت’ است. این روایت نشان‌دهنده استعداد و توانایی حافظ در شعر از همان دوران بوده است.”

شالویی خاطرنشان کرد: “بزرگانی چون فردوسی، سنایی، عطار، مولانا، سعدی و حافظ در حفظ و گسترش زبان و ادب فارسی نقش مهمی داشتند. حافظ به واسطه لطافت کلام و عمق اندیشه خود، به جایگاهی دست یافت که دیوانش در خانه ایرانیان، در کنار قرآن، حضوری ماندگار یافته و تفأل به اشعار او به بخشی از فرهنگ عمومی تبدیل شده است.”

وی همچنین تصریح کرد: “شناخت ‘حافظ’ بدون آشنایی با پیشینه فکری و فرهنگی ایرانیان دشوار است. مرحوم سعید نفیسی، ‘حافظ’ را شاعری می‌دانست که عقاید و افکار ایرانیان را در اشعارش بازتاب داده است. از این رو، فهم شعر ‘حافظ’ بدون شناخت زمینه‌های فرهنگی، تاریخی و معنایی آن نمی‌تواند تمام ظرافت‌های سخن او را منتقل کند.”

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به استقبال از حافظ در خارج از ایران نیز اشاره کرد و گفت: “در سفری به یوگسلاوی سابق، علاقه مردم به نام و شعر حافظ را مشاهده کردم. با همکاری استاد محمود فرشچیان و استاد جلیل رسولی، کتابی برای معرفی حافظ با بهره‌گیری از آثار نگارگری و خوشنویسی تهیه و در دانشگاه بلگراد به مخاطبان معرفی شد.”

وی در پایان تأکید کرد: “ماندگاری ‘حافظ’ تنها به زیبایی کلام او محدود نمی‌شود؛ شعرش با لایه‌های گوناگون معنایی، از عشق و معرفت تا اندیشه‌های فرهنگی و انسانی، همچنان با مخاطبان ارتباط برقرار می‌کند و همین ویژگی سبب شده است که نام و سخنش پس از گذشت قرن‌ها در زندگی و فرهنگ ایرانیان زنده بماند.”

پیوند عمیق حافظ با قرآن کریم

در ادامه، حسن انوری، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به ایراد سخن پرداخت و گفت: “قرن چهاردهم شمسی، از سال ۱۳۰۱ تا ۱۴۰۰، دوره اوج حافظ‌پژوهی بوده است؛ در این دوره شرح‌ها، تصحیح‌ها و پژوهش‌های متعددی درباره دیوان حافظ منتشر شده که در قرون پیشین سابقه نداشته است.”

وی با اشاره به روند حافظ‌پژوهی در یک قرن گذشته اظهار کرد: “در این دوره، شش شرح چندجلدی درباره حافظ نوشته شده که هر یک از جنبه‌ای به شناخت شعر و اندیشه او کمک کرده‌اند. از جمله این آثار، کتاب ‘این کیمیای هستی’ نوشته دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی است.”

انوری افزود: “شرح پنج‌جلدی سعید حمیدیان نیز از ویژگی‌های مهمی برخوردار است؛ زیرا اشعار با رویکردی منسجم و بر اساس یک نظام مشخص بررسی شده‌اند. همچنین، شرح حافظ‌نامه بهاءالدین خرمشاهی و آثار رحیم ذوالنور و حسینعلی هروی نیز از جمله پژوهش‌های مهم در این حوزه‌اند.”

وی با اشاره به تدوین فرهنگ‌های بسامدی حافظ بیان کرد: “این فرهنگ‌ها امکان جست‌وجوی واژگان دیوان و بررسی کاربرد آنها در نسخه‌ها و چاپ‌های مختلف را فراهم کرده‌اند و از این جهت در حافظ‌شناسی اهمیت دارند.”

انوری تصحیح‌های انتقادی دیوان حافظ را از دیگر دستاوردهای مهم قرن گذشته دانست و گفت: “تصحیح علامه قزوینی از نخستین کوشش‌های مهم در این زمینه بود و پس از آن، تصحیح‌های دیگری نیز انتشار یافت.”

وی با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق شعر حافظ، به برخورداری از ذهن فلسفی به عنوان یکی از ضرورت‌های شناخت حافظ اشاره کرد و افزود: “توجه شاعران و اندیشمندانی چون گوته و نیچه به شعر حافظ نشان‌دهنده ظرفیت‌های فکری و فلسفی گسترده اوست.”

انوری همچنین تصریح کرد: “تسلط بر تفاسیر قرآن کریم برای شناخت دقیق شعر حافظ ضروری است؛ زیرا حافظ با قرآن و مفاهیم آن پیوند عمیقی دارد و بازتاب این آشنایی در غزل‌های او دیده می‌شود.”

ادای دینی شاعرانه به حافظ شیرازی

در ادامه، پیام تصویری بهاءالدین خرمشاهی، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، برای حاضران پخش شد. وی در این پیام با تبریک روز حافظ و قدردانی از انجمن آثار و مفاخر فرهنگی گفت: “گردهمایی برای بزرگداشت بزرگان ادب و فرهنگ از جمله حافظ شیرازی، رسمی نیکو و ارزشمند است.”

خرمشاهی برگزاری آیین‌های مشابه برای سعدی، خیام، فردوسی، مولانا و عطار را نیز از جلوه‌های ارزشمند این سنت فرهنگی دانست و اظهار کرد: “امیدوارم آثار و پژوهش‌های انجام شده درباره حافظ برای نسل جوان و پژوهشگران آینده سودمند باشد.”

وی همچنین غزلی را که بیش از چهار دهه پیش در ستایش حافظ سروده بود، برای حاضران قرائت کرد و این شعر را ادای دینی شاعرانه به خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی توصیف کرد.

سعید حمیدیان، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی(ره)، نیز در این آیین گفت: “حافظ‌پژوهی در روزگار ما با دستاوردهای ارزشمندی همراه بوده، اما در کنار این پژوهش‌ها، برداشت‌های نادرست و تفسیرهای شتاب‌زده‌ای نیز درباره شعر و اندیشه حافظ رواج یافته است.”

حمیدیان با انتقاد از رواج تفأل به دیوان حافظ افزود: “حافظ پیش از هر چیز، یکی از بزرگ‌ترین شاعران و غزل‌سرایان زبان فارسی است و نباید از شعر او انتظار داشت که از سرنوشت، آرزوها و تصمیم‌های آینده ما خبر بدهد.”

وی با تأکید بر ضرورت پرهیز از اغراق در شرح و تفسیر شعر حافظ بیان کرد: “پیچیدگی‌های فکری و هنری حافظ چنان گسترده است که هیچ شرحی نمی‌تواند مدعی باشد همه ابعاد شعر او را به‌طور کامل دریافته است.”

در بخش دیگری از این مراسم، نغمه‌های دلنشین گروه وصل یار با اجرای قطعاتی بر مبنای غزلیات حافظ فضای محفل را پر کرد و برپایی نمایشگاهی از پیوند خط و رنگ و معنا در قالب آثار نقاشی و خوشنویسی بر جلوه فرهنگی این مراسم افزود.