مرصاد:
بررسی کتاب «نظریه دولت اسلامی» نوشته عباس کعبی
به گزارش شبکه مرصاد، کتاب «نظریه دولت اسلامی» تألیف عباس کعبی به تحلیل و تبیین حکمرانی اسلامی از منظر قرآن و سیره اهل‌بیت (ع) پرداخته است. این اثر که در ۱۵۷ صفحه به نگارش درآمده، تلاش می‌کند ابعاد مختلف این نظریه را با استناد به قرآن کریم و آموزه‌های پیامبر اسلام به مخاطبان معرفی کند. نویسنده این اثر را بر پایه سخنرانی‌ها و تحقیقات خود تدوین کرده است.
نظریه دولت اسلامی تنها به عنوان یک نظریه فلسفی در حوزه سیاست مطرح نمی‌شود؛ بلکه ریشه‌های آن در فطرت و حقیقت زندگی اجتماعی انسان برای تحقق کمال و نظم بر پایه عدالت و رهبری انسان صالح نهفته است. این نظریه به دنبال تحقق قرب و خلافت الهی در آیات قرآن، سیره نبوی و حکومت علوی است. متأسفانه، دولت‌های بنی‌امیه و بنی‌عباس و همچنین پادشاهان جائر در تاریخ اسلام، بسترهای انحرافی و خطرناک بر پایه ظلم و جبرگرایی ایجاد کردند.
کتاب در دو بخش «تبیین تئوری دولت اسلامی» و «تبیین ولایت فقیه بر پایه فقه، حقوق، اخلاق و مدیریت» تنظیم شده است. نویسنده از منظر قرآنی و با استناد به آیات، به دیدگاه اسلام در خصوص حکمرانی الهی و امت واحده اشاره می‌کند و دولت دینی را به دلیل ماهیت متفاوتش از دولت‌های غربی، به‌طور مشخص معرفی می‌کند. ارکان تشکیل‌دهنده حکومت اسلامی، چهارچوب نظری این گفتمان را شکل می‌دهند و مسائل جامعه در نسبت با این ارکان دسته‌بندی و حل می‌شوند.
یکی از ارکان مهم، حضور مردم در نظام‌سازی است. دولت اسلامی، حضور مردم را تشریفاتی نمی‌داند و بر این باور است که تمامی خیرات و برکات اسلام به واسطه عمل به تکالیف مردم به وجود می‌آید. اساس شریعت، رشد و تعالی مردم است و در حکومت اسلامی، این مردم هستند که از حقوق الهی برخوردار می‌شوند و حضور آن‌ها نه‌تنها موجب رشد سیاسی، بلکه باعث پیشرفت اسلام نیز می‌شود.
دولت اسلامی، بر خلاف نظریه‌های دیگر که بنیاد دولت را به گسترش خانواده یا قرارداد اجتماعی نسبت می‌دهند، ماهیتی اصیل و الهی دارد. با توجه به نیاز انسان به قانون در زندگی اجتماعی، خداوند پیامبران و اصحاب کتاب را مبعوث کرده تا این امر را محقق سازند. دولت پیامبر (ص) که پس از هجرت به مدینه شکل گرفت، دارای حدود جغرافیایی مشخصی بود و ارکان آن بر پایه ایمان و عمل صالح، مسجد به‌عنوان دارالحکومه و تدوین میثاق مدینه به‌عنوان قانون اساسی، متفاوت از دولت‌های معاصر قرار داشت.
در این دولت، مسلمانان، اهل کتاب و حتی مشرکان به‌عنوان یک امت واحد شناخته می‌شدند و حقوق و وظایف متقابل برای آنان در نظر گرفته می‌شد. دولت اسلامی به‌عنوان ابزاری برای ساماندهی زندگی اجتماعی بر پایه دین و تحقق اهداف الهی عمل می‌کند و به جای ساختارگرایی رایج در دولت‌های معاصر، عمدتاً وظیفه‌گرا است.
با شکل‌گیری انقلاب اسلامی و استقرار حکمرانی دینی، شبهاتی درباره نظریه دولت اسلامی مطرح شد. برخی اصلاح‌طلبان بر این باورند که برای تحقق رشد و پیشرفت، نباید ایده دولت اسلامی مطرح می‌شد. این دیدگاه به عملکرد آیت‌الله سیستانی در عراق اشاره دارد که به دلیل عدم ورود مستقیم به حکومت، از محبوبیت بالایی برخوردار است. نویسنده در این بخش به پاسخ به این شبهات پرداخته و تفسیر و توضیح هر یک را ارائه می‌دهد.
بخش دیگری از کتاب به تجربه تاریخی دولت پیامبر اکرم (ص) اختصاص دارد و به تشکیل حکومت اسلامی در دوران حیات ایشان و پس از آن در دوران امامان معصوم (ع) می‌پردازد. مراحل تشکیل این دولت و کنش‌های الهی پیامبر برای استقرار حکومتی بر اساس آموزه‌های اسلامی، بیان و تفسیر شده است.
در پایان، کتاب به دیدگاه امام شهید درباره ولی‌فقیه استناد می‌کند. ایشان تأکید دارند که ولی‌فقیه جامع‌الشرایط باید وظیفه رهبری را بر اساس موازین شرعی به عهده بگیرد و در مواردی که به مصالح عمومی اسلام مربوط می‌شود، تصمیمات مقتضی را اتخاذ کند. این توضیح مختصری درباره ولایت مطلقه فقیه است.
