برگزاری نشست «هستی‌شناسی یاد و فراموشی» در ایران
به گزارش شبکه مرصاد، نشست «هستی‌شناسی یاد و فراموشی» با همکاری مجمع فلاسفه ایران و شهر فلسفه ایران، امروز 21 مهرماه با حضور انشاءالله رحمتی، رئیس بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی سینا و حکمت‌الله ملاصالحی، استاد پیشکسوت باستان‌شناسی دانشگاه تهران برگزار شد.
ملاصالحی در این نشست با تأکید بر ارتباط یادآوری و حقیقت وجودی انسان، گفت: یکی از مشکلات اساسی انسان معاصر، دور شدن از سرچشمه وجودی خویش و گرفتار شدن در خاطره‌ها و مشغله‌های روزمره است. این وضعیت می‌تواند ریشه بحران‌های وجودی انسان امروز باشد.
وی در آغاز سخنانش به نسبت میان یادآوری، شعر و عرفان اشاره کرد و ابیاتی از مولانا را خواند. ملاصالحی بیان کرد که در سنت عرفانی، یادآوری تنها به معنای به خاطر آوردن یک واقعه نیست، بلکه به بازشناسی حقیقتی بنیادین در وجود انسان اشاره دارد که در زندگی روزمره فراموش می‌شود.
این استاد دانشگاه با اشاره به اشعار مولانا درباره وحدت و کثرت، افزود: در نگاه مولانا، انسان پیش از گرفتار شدن در کثرت‌های جهان، با حقیقتی یگانه نسبت داشته است. مسئله اصلی این است که انسان چگونه می‌تواند از ظواهر و تعلقات عبور کند و دوباره نسبت خود را با آن حقیقت بنیادین بازیابد.
ملاصالحی با طرح پرسش «یادآوری به چه معناست؟» تأکید کرد که برای درک عمیق یاد، باید از برداشت‌های معمول فاصله گرفت. یادآوری در این سطح، نوعی بیداری وجودی و بازگشت به حقیقتی است که انسان از آن غافل شده است.
وی در ادامه به مفهوم تاریخی‌شدن انسان اشاره کرد و خاطرنشان ساخت: زمانی که انسان در زمان و مکان تاریخی گرفتار می‌شود، ممکن است نسبت خود را با حقیقتی که فراتر از وضعیت تاریخی‌اش است، از دست بدهد. در چنین حالتی، پرسش از هستی و نسبت انسان با آن تحت تأثیر مشغله‌ها قرار می‌گیرد و فراموشی می‌تواند به معنای غفلت از بنیاد وجودی خویش باشد.
این استاد دانشگاه با تأکید بر فاصله گرفتن از خاطره‌ها و تعلقات ناپایدار، گفت: انسان هنگامی که از این وابستگی‌ها فاصله می‌گیرد، می‌تواند نسبت زنده و صمیمانه‌ای با حقیقت وجودی خود برقرار کند. او همچنین به این نکته اشاره کرد که بحران انسان معاصر در گسست از حقیقت وجودی خود نهفته است.
ملاصالحی با طرح بحث احساس گناه و وجدان اخلاقی، گفت: تجربه گناه را باید در نسبت با تصوری که انسان از حقیقت وجودی خود دارد، فهم کرد. این احساس گاهی ناشی از مقایسه خود با مرتبه‌ای از پاکی یا کمال است که انسان در وجود خود به رسمیت می‌شناسد.
وی با اشاره به اسطوره‌ها و اندیشه‌های یونان باستان، بر اهمیت پیوند میان شناخت و یادآوری تأکید کرد و گفت: در این سنت، شناخت به معنای گردآوری اطلاعات نیست، بلکه به یادآوری حقیقتی است که پیش‌تر با آن نسبت داشته‌ایم.
این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به مفهوم «موزها» و پیوند آن با حافظه در اسطوره‌شناسی یونان، توضیح داد که حافظه و یادآوری در این فرهنگ نقش بنیادینی دارند و می‌توانند با تجربه زیبایی و آفرینش هنری پیوند یابند.
ملاصالحی در ادامه با تأکید بر اهمیت سکوت، دعا و آیین‌های معنوی، گفت: برخی از تجربه‌های انسانی زمانی امکان ظهور پیدا می‌کنند که هیاهوی ذهن فروکش کند. سکوت می‌تواند فرصت شنیدن و دریافتن را فراهم کند و انسان را به لایه‌های عمیق‌تری از وجودش متصل کند.
این استاد دانشگاه با اشاره به مفهوم حقیقت در زبان یونانی، گفت: در برخی تفسیرها، مفهوم حقیقت با فراموشی و آشکار شدن ارتباط دارد و رسیدن به حقیقت با رهایی از فراموشی همراه است.
ملاصالحی در پایان با تأکید بر اهمیت خودفراموشی در برخی سنت‌های معنوی، گفت: این خودفراموشی به معنای نادیده گرفتن مسئولیت‌های فردی نیست، بلکه به معنای عبور از خودمحوری و گشودن افق تجربه‌ای گسترده‌تر است که انسان را به حقیقتی فراتر از خود رهنمون می‌سازد.
